Στυτική δυσλειτουργία

Αίτια

Υπέρταση

Η αρτηριακή υπέρταση αποτελεί πολύ συχνή κατάσταση που εκδηλώνεται περίπου στο 29% των ενηλίκων. Συνδέεται αιτιολογικά με τη ΣτΔ και συμβάλλει καθοριστικά στην εμφάνισή της (υπερτασιογενείς στενωτικές αλλοιώσεις των αρτηριών).

Εκτιμάται ότι το 38%-42% των ανδρών με προβλήματα στύσης έχουν υπέρταση, ενώ περίπου το 35% των υπερτασικών ανδρών πάσχουν από διαφόρου βαθμού στυτική δυσλειτουργία.

Δυσλιπιδαιμία

Διαταραχές των λιπιδίων ανευρίσκονται περίπου στο 53% του ενήλικου πληθυσμού. Περίπου το 42,4% των ανδρών με ΣτΔ έχει υπερλιπιδαιμία. Τα αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και LDL (χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη) παρουσιάζουν σημαντική συσχέτιση με μέτρια έως σοβαρή ΣτΔ.

Άνδρες με κακή έως πολύ κακή στύση έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίζουν υψηλή χοληστερόλη και υψηλό λόγο LDL/χοληστερόλης συγκριτικά με τους άνδρες που έχουν καλή έως πολύ καλή στύση.

Σακχαρώδης Διαβήτης

Η ΣτΔ αποτελεί μια από τις συχνότερες επιπλοκές του διαβήτη. Ανάλογα με τη βαρύτητα και τη διάρκεια της νόσου, η συχνότητα εμφάνισης στυτικών διαταραχών κυμαίνεται από 20% έως 85%. Η αναμενόμενη παγκόσμια αύξηση των περιστατικών σακχαρώδη διαβήτη στα 29 εκατομμύρια μέχρι το 2050 εκτιμάται ότι θα οδηγήσει σε αντίστοιχη αύξηση των διαβητικών με στυτική δυσλειτουργία.

Περίπου 20% των ανδρών με ΣτΔ έχουν σακχαρώδη διαβήτη. Η μελέτη MMAS διαπίστωσε ΣτΔ στο 28% των ανδρών με σακχαρώδη διαβήτη έναντι 10% των ανδρών χωρίς διαβήτη (τριπλάσια αύξηση κινδύνου). Η ΣτΔ εμφανίζεται συχνότερα στους διαβητικούς άνω των 50 ετών και μάλιστα σε περίπου διπλάσια συχνότητα σε σχέση με άνδρες ίδιας ηλικίας χωρίς διαβήτη (45,8% έναντι 24,1%).

Εξάλλου, ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης ΣτΔ αυξάνει όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια του σακχαρώδη διαβήτη. Είναι γνωστό ότι στους διαβητικούς άνδρες η ΣτΔ παρατηρείται σε μικρότερες ηλικίες σε σχέση με τους μη διαβητικούς.

Σε κάποιες περιπτώσεις η ΣτΔ μπορεί να αποτελεί την πρώτη εκδήλωση ενός αδιάγνωστου σακχαρώδη διαβήτη, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη ελέγχου των ανδρών με ΣτΔ για παράγοντες κινδύνου του σακχαρώδη διαβήτη.

Νευρολογικά Νοσήματα

Η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να εμφανιστεί όταν διαταράσσονται οι κεντρικοί νευρικοί μηχανισμοί ελέγχου της στύσης στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό (ΚΝΣ) ή τα περιφερικά αυτόνομα νεύρα που συνδέουν τα κέντρα αυτά με το πέος.

Σε κεντρικό επίπεδο, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, οι όγκοι του εγκεφάλου, οι κακώσεις και παθήσεις του νωτιαίου μυελού, οι νευρο-εκφυλιστικές παθήσεις (πολλαπλή σκλήρυνση, νόσος Parkinson) αποτελούν τις σημαντικότερες αιτίες ΣτΔ.

Σε περιφερικό επίπεδο, οι πολυνευροπάθειες, οι νευροπάθειες των χρονίων νοσημάτων (σακχαρώδης διαβήτης Ι/ΙΙ, χρόνια νεφρική και ηπατική ανεπάρκεια) και μείζονα χειρουργεία ή ακτινοθεραπείες στην πύελο ή το οπισθοπεριτόναιο (π.χ. ριζική προστατεκτομή λόγω καρκίνου προστάτη) μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε ΣτΔ.

Άλλοι μη καρδιαγγειακοί παράγοντες

Η ΣτΔ έχει συσχετιστεί και με πρόσθετους παράγοντες κινδύνου ή νοσηρές καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, η πρόωρη εκσπερμάτιση, τα συμπτώματα του κατώτερου ουροποιητικού (ΣΚΟ) – που συνήθως οφείλονται στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ) –  και άλλες δυσλειτουργίες της ούρησης, όπως η υπερλειτουργικότητα της κύστης.

Σε 3 μεγάλες διεθνείς μελέτες το 11% των ασθενών με ΣτΔ ανέφεραν κατάθλιψη, ενώ το 30%-60% πρόωρη εκσπερμάτιση. Επίσης, αρκετές μελέτες συνέδεσαν τα ΣΚΟ της ΚΥΠ με την ΣτΔ. Περίπου το 72% των ανδρών με ΣΚΟ λόγω ΚΥΠ αναφέρουν ΣτΔ και μοιράζονται κοινούς μη αγγειακούς (π.χ. ηλικία, ψυχικές διαταραχές) και αγγειακούς (π.χ. παχυσαρκία, υπέρταση, διαβήτης) παράγοντες κινδύνου.

Οι παρατηρήσεις αυτές καθιστούν πολύ σημαντική την αναζήτηση προβλημάτων στύσης σε ασθενείς που εμφανίζουν τις προαναφερθείσες πολύ συχνές νοσηρές καταστάσεις.

Κύριος Αιτιολογικός Παράγων

Πληθώρα δεδομένων καταδεικνύει ότι ο κύριος αιτιολογικός παράγων της ΣτΔ είναι οι αγγειακές βλάβες του πέους. Η ΣτΔ έχει κοινή αιτιολογία και παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς με την καρδιαγγειακή νόσο. Η βαρύτητα της ΣτΔ συμβαδίζει με τη βαρύτητα των προβλημάτων της καρδιάς και των αγγείων, ενώ πρόσφατες μελέτες θεωρούν τη ΣτΔ πρώιμο δείκτη λανθάνουσας καρδιαγγειακής νόσου. Η ΣτΔ μπορεί εκδηλωθεί έως 5 χρόνια πριν από ένα καρδιαγγειακό σύμβαμα. Η παγκόσμια αύξηση του αριθμού των ανδρών με παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο συνοδεύεται από μια παράλληλη αύξηση των ανδρών με στυτικά προβλήματα.

Ψυχολογικοί παράγοντες

Διάφοροι ψυχολογικοί παράγοντες (π.χ. άγχος, κατάθλιψη, συγκρουσιακές σχέσεις) και ψυχοκοινωνικά ζητήματα μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση ΣτΔ ή να απορρέουν από αυτή. Οι ασθενείς είναι δυνατόν να μη μπορούν να αξιολογήσουν τη σχέση των καταστάσεων αυτών με το πρόβλημα της στυτικής δυσλειτουργίας.

Η συζήτηση των θεμάτων αυτών με τους ασθενείς και τους συντρόφους τους μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη αντίληψη της κατάστασης και στην απόφαση για εμπλοκή ενός σεξοθεραπευτή με γνώσεις και εμπειρία στη θεραπευτική διαδικασία.

Η συμβολή του ειδικού αυτού θα ωφελήσει στις περισσότερες περιπτώσεις όπου δίνεται η αίσθηση της ύπαρξης ανεπίλυτων θεμάτων στη σχέση του ζεύγους, που μπορεί να επηρεάζουν τη σεξουαλικότητα του άνδρα.

Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου αναμένεται ταχεία επιδείνωση της στυτικής λειτουργίας (π.χ. μετά από επικείμενο πυελικό χειρουργείο) ή σε πιο περίπλοκες καταστάσεις (μακροχρόνιο πρόβλημα ΣτΔ, σεξουαλική κακοποίηση) φαίνεται ότι η πρώιμη εμπλοκή ενός σεξοθεραπευτή βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Σε νεαρά άτομα (<40 ετών) με μακρό ιστορικό πρωτοπαθούς ΣτΔ συνιστάται από την Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία η άμεση παραπομπή για ψυχιατρική εκτίμηση πριν από την έναρξη οποιουδήποτε κλινικού ελέγχου.